Nowy Eurodac zaczyna obowiązywać. Zmieniają się zasady funkcjonowania systemu i model nadzoru

12 czerwca 2026 r. rozpoczęto stosowanie rozporządzenia (UE) 2024/1358 ustanawiającego modernizację systemu Eurodac. Jest to jeden z kluczowych elementów Paktu o Migracji i Azylu, który wprowadza istotne zmiany w zakresie gromadzenia i wykorzystywania danych osób ubiegających się o ochronę międzynarodową oraz migrantów objętych procedurami migracyjnymi.

Nowe przepisy znacząco rozszerzają zakres funkcjonowania systemu Eurodac. Dotychczasowy system, służący przede wszystkim ustalaniu, które państwo członkowskie jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, zostaje przekształcony w szersze narzędzie wspierające wdrażanie unijnej polityki migracyjnej i azylowej. Celem nowych regulacji jest usprawnienie identyfikacji osób objętych procedurami migracyjnymi i azylowymi, przeciwdziałanie nieuprawnionym wtórnym przemieszczeniom pomiędzy państwami członkowskimi oraz wsparcie realizacji nowych procedur przewidzianych w Pakcie o Migracji i Azylu.

Oprócz danych daktyloskopijnych system będzie obejmował również dodatkowe dane biometryczne i alfanumeryczne, w tym wizerunki twarzy. Rozszerzony zostanie także zakres kategorii osób podlegających rejestracji. Po raz pierwszy system obejmie również dane biometryczne dzieci od ukończenia 6. roku życia, przy czym rozporządzenie przewiduje szczególne gwarancje ochrony praw dziecka podczas pobierania danych. W określonych przypadkach w systemie mogą być również odnotowywane informacje dotyczące zagrożeń dla bezpieczeństwa oraz decyzji podejmowanych w ramach procedur migracyjnych i azylowych.

Wdrożenie nowych rozwiązań w Polsce wymaga również dostosowania przepisów krajowych. W toku prac legislacyjnych nad projektem ustawy o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w systemie Eurodac Prezes UODO zwracał uwagę na potrzebę zapewnienia skutecznych mechanizmów realizacji praw osób, których dane dotyczą, pełnej wykonalności obowiązków wynikających z rozporządzenia Eurodac oraz odpowiednich warunków do sprawowania niezależnego nadzoru nad systemem. Część zgłoszonych postulatów została uwzględniona na etapie prac legislacyjnych. 

Z dniem rozpoczęcia stosowania nowych przepisów zakończyła działalność Grupa ds. Koordynacji Nadzoru nad Eurodac, która przez lata stanowiła forum współpracy krajowych organów ochrony danych oraz Europejskiego Inspektora Ochrony Danych. W związku z przejściem do nowego modelu nadzoru zakończyło się również pełnienie przez Marię Jędę, Główną Koordynatorkę ds. Wielkoskalowych Systemów Informacyjnych UE w UODO, funkcji Wiceprzewodniczącej Grupy. Zgodnie z nowymi przepisami zadania związane ze skoordynowanym nadzorem nad Eurodac będą realizowane w ramach Komitetu Skoordynowanego Nadzoru działającego przy Europejskiej Radzie Ochrony Danych.

Urząd Ochrony Danych Osobowych aktywnie uczestniczył w pracach Grupy. UODO był zaangażowany m.in. w analizę relacji między rozporządzeniem Eurodac a rozporządzeniem w sprawie kontroli przesiewowej oraz zagadnień związanych z realizacją prawa dostępu do danych. Ponadto w 2025 r. przeprowadzono działania nadzorcze dotyczące wykonywania obowiązków wynikających z przepisów regulujących funkcjonowanie systemu Eurodac.

Nowe przepisy wzmacniają również rolę krajowych organów ochrony danych, w tym Prezesa UODO, w nadzorze nad funkcjonowaniem systemu Eurodac. Do zadań organów nadzorczych należy monitorowanie zgodności z prawem przetwarzania danych osobowych przez właściwe organy krajowe, w tym ich przekazywania do systemu Eurodac oraz wykorzystywania danych zgromadzonych w systemie.

Szczególne znaczenie mają nowe obowiązki związane z dostępem do danych Eurodac na potrzeby ochrony porządku publicznego i ścigania przestępstw. Zgodnie z rozporządzeniem każde państwo członkowskie musi zapewnić coroczną, niezależną kontrolę przetwarzania danych osobowych w tym obszarze, obejmującą analizę próby elektronicznych wniosków kierowanych do systemu. Wyniki takich kontroli będą uwzględniane w corocznych sprawozdaniach przekazywanych Parlamentowi Europejskiemu, Radzie i Komisji Europejskiej.

Wdrażanie nowych rozwiązań będzie wymagało pogodzenia celów związanych z zarządzaniem migracją, bezpieczeństwem i skutecznością procedur z koniecznością zapewnienia wysokiego poziomu ochrony danych osobowych i poszanowania praw podstawowych. UODO będzie aktywnie uczestniczył w monitorowaniu stosowania nowych przepisów zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim.